To Top

„Słownik polskiego języka przyrodniczego” jest autorskim projektem Grzegorza Bobrowicza. Prace nad słownikiem zostały zapoczątkowane w roku 1990, a od roku 2010 prowadzone są intensywnie. Słownik jest zbiorem wyrazów opisujących dziką przyrodę Polski; głównie w skali makroskopowej (pominięto skalę mikro, budowę wewnętrzną organizmów, procesy fizjologiczne). Obejmuje on nazwy używane obecnie i dawniej, w tym gwarowe i ludowe. Słownik adresowany jest do wszystkich którym bliska jest dzika przyroda Polski. Więcej

Zakres tematyczny Słownika:

  • nazwy gatunków roślin Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. grzybów, porostów, mszaków, paprotników, roślin nasiennych;
  • nazwy gatunków zwierząt Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. mięczaków, stawonogów, kręgowców;
  • nazwy części roślin i zwierząt;
  • głosy zwierząt;
  • nazwy środowisk przyrodniczych, zbiorowisk roślinnych;
  • nazwy rzeźby terenu, wód, gleb; określenia miejsc w terenie itp.;
  • nazwy używane w leśnictwie dotyczące lasów, ich części itp.;
  • nazwy łowieckie dotyczące zwierząt, sposobów ich wabienia i in.;
  • nazwy używane w wędkarstwie dotyczące wód, ich fragmentów i in.;
  • nazwy używane w rolnictwie dotyczące obszarów rolnych, ich fragmentów i in.;
  • nazwy meteorologiczne, m.in. stany pogody, zjawiska na niebie itp.;
  • nazwy pór roku, miesięcy, pór dnia.

Obecnie w Słowniku znalazły się między innymi w dużej części kompletne nazwy gatunków takich grup systematycznych, jak: grzyby, porosty, paprotniki, rośliny nasienne; chrząszcze (część), motyle (część), prostoskrzydłe, ważki, mięczaki, minogi, ryby, ptaki. W przygotowaniu mszaki; pajęczaki, owady (pozostałe grupy), wije, skorupiaki, płazy, gady, ssaki.

Prezentowana część Słownika liczy około 15 tysięcy haseł. Docelowo szacuję, że objętość Słownika sięgnie około 50 tysięcy haseł. Na razie pozostawiam otwartą kwestię cytatów do poszczególnych haseł. Do niektórych haseł je zamieszczam; zwłaszcza cytaty nawiązujące do pochodzenia nazwy. Wykaz źródeł

Zapraszam wszystkich miłośników polskiego języka przyrodniczego do dzielenia się swoimi uwagami na temat Słownika lub poszczególnych jego haseł. Mniej

JAWORYNA lud. sanoc. p. klon (jawor).

JAWORZYNA bot. <las, którego drzewostan utworzony jest z jaworu>: Skaliste, urwiskowe, wapienne a wilgotne zbocza i jary Tatr, Pienin, Beskidów, Bieszczadów i Sudetów, a także południowych wyżyn Polski, zajmuje liściasta jaworzyna górska. MYCZ. Puszcz 19.
Δ JAWORZYNA JĘZYCZNIKOWA Phyllitido-Fagetum,
Δ JAWORZYNA KARPACKA Sorbo-Aceretum,
Δ JAWORZYNA MIESIĄCZNICOWA Lunario-Fagetum,
Δ JAWORZYNA ZIOŁOROŚLOWA Aceri-Fagetum.

JAWÓR
1a. lud. p. klon w zn. 1a oraz p. klon (jawor).
1b. lud. p. głóg (jednoszyjkowy).

JAWRZĄD p. topola (biała).

JAWRZECIA p. topola (biała).

JAWRZĘCIA p. topola (szara).

JAWRZĘĆ p. topola (biała).

JAWRZĘĆ p. topola (szara).

JAZ daw. p. jaź.

JAZDZ daw. p. jazgarz.

JAZGAR gw. p. jazgarz.

JAZGARZ ichtiol. <Gymnocephalus cernua, rodzimy gatunek ryby z rodziny okoniowatych Percidae (daw./lud. jaszcz, jazdz, jazgar, jazgier, jazgierek, jazgorz, jaziec, jaździk, jaźdź, jażdż, jezgar, jezgarz, kolperz)>

JAZGIER
1. ichtiol. <nazwa ryby>:
Δ JAZGIER gw. sieradz. p. ciernik w zn. 1a: Była to niewielka rybka, ciernik, którego tutaj
nazywają jazgrem. (…) Błyszczały najeżone na bokach i grzbiecie igły kolców, rozcapierzone
płetwy biły buńczucznie o wodę. GOŹ. Opowieści 210.
Δ JAZGIER gw. p. jazgarz.
2. bot. gw. kujaw. p. brodawnik w zn. 1a.

JAZGIEREK gw. p. jazgarz.

JAZGIERKA gw. sieradz. p. ciernik w zn. 1a: Nie zobaczyłem ani kłodek, ani gniazda jazgierki, ani samej walecznej rybki. Prąd wody po burzy wymiótł wszystko. GOŹ. Opowieści 214.

JAZGORZ daw. p. jazgarz: Gromadki dzieci pluskały się w rzece i skrawkiem sieci łapały jazgorze i wijuny. OSSEN. W polskiej 74.

JAZICA daw. p. jaź.

JAZIEC daw. p. jazgarz.

JAŹ ichtiol. <Leuciscus idus, rodzimy gatunek ryby słodkowodnej z rodziny karpiowatych Cyprinidae (daw./lud. białoryb Urfa, guszczora, jaz, jazica, kleń wileński, kosłacz, mieknia)>: W wyższych, prześwietlonych warstwach wód [Biebrzy] polują bolenie i jazie, niejednokrotnie dające o sobie znać uderzeniami ogonów o powierzchnię wody. KONARZ. Biebrza 263.

JAŹDZIK daw. p. jazgarz: Rybitw [rybitwa] nic nie ułowił, prócz drobnych jaździków. TWARD. cyt. SL

JAŹDŹ daw. p. jazgarz.

JAŹWA lud. średz. p. kolcowój (pospolity).

JAŹWICA p. ciernik w zn. 1a.

JAŻDŻ daw. p. jazgarz.

JAŻYNA gw. chełmn. ostródz. p. jeżyna.

JĄDROWIEC POTWORNY p. płosz Schaerera.

JĄGREST p. porzeczka (agrest).

JĄTREWKA entom. <nazwa chrząszczy z rodziny stonkowatych Chrysomelidae>:
Δ JĄTREWKA DŁUGOCZUŁKA Phratora (Phyllodecta) laticollis, 
Δ JĄTREWKA WIKLINÓWKA Ph. (Ph.) vitellinae, 
Δ JĄTREWKA ZIELONA Ph. (Ph.) vulgatissima (in. j. pospolita). 

JEBKO p. jabłoń (dzika).

JEBŁOŃ daw. p. jabłoń (domowa).

JEDL, JEDLA daw./lud. p. jodła pospolita: Wyrósłszy między głazy, w niezmierną ławicę skalisk aż do gruntowej posady serdecznym korzeniem (…) wielkie jedle chwiały królewskie swe szczyty. ŻER. Popioły 7. • Wabił nad puszczą jastrząb. Dzięcioły kuły w wysokie jedle. KARP. Bałabuszka 269.

JEDLICA
1a. bot. lud. p. jodła (pospolita).
1b. bot. JEDLICA DOUGLASA, J. ZIELONA p. daglezja zielona.

JEDLICKA, JEDLICZKA lud. p. jodła (pospolita).

JEDLIJINA lud. mrąg. p. jodła (pospolita).

JEDLINA reg. p. jodła pospolita: Świerk i jedlina to drzewa bardziej górskie, tworzące lasy przeważnie w górach. DYAK. Las 12.

JEDLINA p. skrzyp (olbrzymi).

JEDLINA daw.(stpl.) <las jodłowy>

JEDLINA lud. mazow. p. świerk (pospolity).

JEDLINA (POLNA) p. skrzyp (polny).

JEDLINIOK p. skrzyp (olbrzymi).

JEDLINKA (POLNA) p. skrzyp (polny).

JEDLINKA LEŚNA p. skrzyp (zimowy).

JEDLINKI p. skrzyp (polny).

JEDLNIA, JEDLO daw./lud. p. jodła (pospolita).

JEDŁA gw. podh. p. jodła (pospolita).

JEDNA JAGODA daw. p. czworolist pospolity.

JEDNOCZEK HOOKERA bot. <Haplomitrium hookeri, wątrobowiec z rodziny jednoczepkowatych Haplomitriaceae>

JEDNOJAGODA, J. WRONIE OKO p. czworolist pospolity.

JEDNOLIST p. dziewięciornik (błotny).

JEDNOLIST p. konwalijka (dwulistna).

JEDNOLIŚCIENNE bot. <grupa roślin okrytonasiennych, której przedstawiciele wytwarzają tylko jeden liść zarodkowy (liścień), np. liliowate, storczyki, trawy>

JEDNOPIENNY bot. <mający kwiaty jednopłciowe, oddzielnie męskie i żeńskie, na tym samym osobnikach>

JEDNOPOR PACHNĄCY p. iwoporek anyżkowy.

JEDNOROŻEC p. barczatka (napójka).

JEDRONKA, JEDRZONKA daw. p. biedronka.

JEDWAB POLNY daw. p. kanianka.

JEDWABEK entom. <Serica brunnea, chrząszcz z rodziny żukowatych Scarabaeidae>

JEDWABIK p. maślak (żółty).

JEDWABNICZEK
1. mikol. JEDWABNICZEK BIAŁY <Sericeomyces cygneus, grzyb z rodziny pieczarkowatych
Agaricaceae>
2. ornit. daw. p. jemiołuszka: Jedwabniczek niezawodnie zginie, jeśli się rzuci w objęcia sroki
sprośnej. DYGAS. Gody 15.

JEDWABNICZKA daw. p. jemiołuszka.

© Copyright 1990-2026 Grzegorz Bobrowicz. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści wymaga pisemnej zgody autora.

Powrót do góry