To Top

„Słownik polskiego języka przyrodniczego” jest autorskim projektem Grzegorza Bobrowicza. Prace nad słownikiem zostały zapoczątkowane w roku 1990, a od roku 2010 prowadzone są intensywnie. Słownik jest zbiorem wyrazów opisujących dziką przyrodę Polski; głównie w skali makroskopowej (pominięto skalę mikro, budowę wewnętrzną organizmów, procesy fizjologiczne). Obejmuje on nazwy używane obecnie i dawniej, w tym gwarowe i ludowe. Słownik adresowany jest do wszystkich którym bliska jest dzika przyroda Polski. Więcej

Zakres tematyczny Słownika:

  • nazwy gatunków roślin Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. grzybów, porostów, mszaków, paprotników, roślin nasiennych;
  • nazwy gatunków zwierząt Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. mięczaków, stawonogów, kręgowców;
  • nazwy części roślin i zwierząt;
  • głosy zwierząt;
  • nazwy środowisk przyrodniczych, zbiorowisk roślinnych;
  • nazwy rzeźby terenu, wód, gleb; określenia miejsc w terenie itp.;
  • nazwy używane w leśnictwie dotyczące lasów, ich części itp.;
  • nazwy łowieckie dotyczące zwierząt, sposobów ich wabienia i in.;
  • nazwy używane w wędkarstwie dotyczące wód, ich fragmentów i in.;
  • nazwy używane w rolnictwie dotyczące obszarów rolnych, ich fragmentów i in.;
  • nazwy meteorologiczne, m.in. stany pogody, zjawiska na niebie itp.;
  • nazwy pór roku, miesięcy, pór dnia.

Obecnie w Słowniku znalazły się między innymi w dużej części kompletne nazwy gatunków takich grup systematycznych, jak: grzyby, porosty, paprotniki, rośliny nasienne; chrząszcze (część), motyle (część), prostoskrzydłe, ważki, mięczaki, minogi, ryby, ptaki. W przygotowaniu mszaki; pajęczaki, owady (pozostałe grupy), wije, skorupiaki, płazy, gady, ssaki.

Prezentowana część Słownika liczy około 15 tysięcy haseł. Docelowo szacuję, że objętość Słownika sięgnie około 50 tysięcy haseł. Na razie pozostawiam otwartą kwestię cytatów do poszczególnych haseł. Do niektórych haseł je zamieszczam; zwłaszcza cytaty nawiązujące do pochodzenia nazwy. Wykaz źródeł

Zapraszam wszystkich miłośników polskiego języka przyrodniczego do dzielenia się swoimi uwagami na temat Słownika lub poszczególnych jego haseł. Mniej

HEBZINA gw. żyw. p. bez (hebd).

HEBZNIAK gw. podh. p. bez (koralowy).

HEBŹ gw. żyw. p. bez (hebd).

HEBŹDZIAK, HEBŹNIAK, HEBŹNIOK gw. podh. p. bez (koralowy).

HECZEPECZE gw. ciesz. <owoce dzikiej róży>

HEDWIGIA bot. <nazwa mchów z rodziny hedwigiowate Hedwigiaceae>:
Δ HEDWIGIA GWIAZDKOWATA Hedwigia stellata,
Δ HEDWIGIA RZĘSOWATA H. ciliata (in. h. wyblakła).

HEJNAŁ daw.(stpl.) <zorza, jutrzenka>

HEJNIK p. rumian (żółty).

HELIOFIT bot. zwykle w lm heliofity <rośliny występujące na miejscach otwartych i wystawione na działanie pełnego światła słonecznego, np. podbiał (in. rośliny światłolubne, r. światłożądne)>

HELOFIT bot. zwykle w lm helofity <rośliny rosnące na siedliskach silnie podmokłych, bagiennych, których pączki zimują najczęściej w błocie, tworzą szuwary, np. trzcina pospolita (in. geofity bagienne, rośliny bagienne, r. błotne, r. błotnopączkowe)>

HELOKREN <typ źródła charakteryzujący się powolnym wyciekaniem wód podziemnych na powierzchnię, por. wykap, wysięk)>

HELTKA lud. kasz. p. jabłoń (dzika).

HEŁM
1a. bot. <u kwiatu tojadu: górna wysklepiona działka kielicha>: Spośród całej rodziny
jaskrowatych tojad wyróżnia się bardzo ciekawą budową kwiatów. Mają one ciemnoniebieską,
czasami przechodzącą w fiolet barwę i sązebrane w groniaste kwiatostany. Cała barwna część
kwiatu jest przekształconym kielichem i składa się z 5 działek. Górna, największa działka,
tworzy jakby sklepienie kwiatu i nazywa się hełmem. Poniżej niego znajdują się pozostałe,
znacznie mniejsze 4 działki. Dwa ukryte w hełmie płatki przekształciły się w miodniki.
FABISZ. Sudety 64.
1b. bot. p. tojad (mocny).

HEŁMCE entom. p. karaczany.

HEŁMIATKA ornit. <Netta rufina, ptak z rodziny kaczkowatych Anatidae, w Polsce lęgowy, przelotny i wyjątkowo zimujący (in. kaczka czubata, k. hełmiasta, k. pustelniczka, k. rdzawoczub; daw./lud. hełmica, rdzawoczub hełmiasty)>: Hełmiatka łączy w sobie cechy zarówno kaczek pływających, jak i nurkujących, czyli grążyc: potrafi żerować na powierzchni wody tak jak te pierwsze, a także dobrze nurkuje w sposób typowy dla tych drugich. STAW. Ptaki 6.

HEŁMICA daw. p. hełmiatka.

HEŁMIK p. tarczyca (pospolita).

HEŁMIK mikol. HEŁMIK OKRĄGŁAWY <Cudonia circinans, grzyb workowy z rodziny Cudoniaceae >

HEŁMÓWKA
1a. mikol. <nazwa grzybów z rodziny zasłonakowatych Cortinariaceae >:
Δ HEŁMÓWKA AMPUŁKOWATOROZWIERKOWA Galerina ampullaceocystis,
Δ HEŁMÓWKA ANGIELSKA G. phillipsi,
Δ HEŁMÓWKA BEZPIERŚCIENIOWA G. fallax,
Δ HEŁMÓWKA BIAŁOPIERŚCIENIOWA G. stagnina,
Δ HEŁMÓWKA BŁOTNA G. paludosa,
Δ HEŁMÓWKA BRĄZOWAWA G. subbadipes,
Δ HEŁMÓWKA BRĄZOWOTRZONOWA G. badipes,
Δ HEŁMÓWKA CZERWONOBLASZKOWA G. heimansii,
Δ HEŁMÓWKA DROBNA G. nana,
Δ HEŁMÓWKA GRZYBÓWKOPODOBNA G. jaapii,
Δ HEŁMÓWKA GRZYBÓWKOWA G. pumila,
Δ HEŁMÓWKA JADOWITA G. marginata (in. h. obrzeżona; daw. bedłka zmienna,
łuskwiak obrzeżony),
Δ HEŁMÓWKA JASNOTRZONOWA G. stordalli,
Δ HEŁMÓWKA JEDNOBARWNA G. unicolor (daw. łuskwiak jednobarwny),
Δ HEŁMÓWKA JESIENNA G. autumnalis,
Δ HEŁMÓWKA MĄCZNA G. uncialis,
Δ HEŁMÓWKA MCHOLUBNA G. mniophila (in. h. meszykowa),
Δ HEŁMÓWKA MCHOWA G. atkinsoniana,
Δ HEŁMÓWKA MSZAROWA G. hypnorum (in. h. rokietowa; daw. bedłka mszarowa, b.
rokietowa),
Δ HEŁMÓWKA MURAWOWA G. laevis,
Δ HEŁMÓWKA NADRZEWNA G. sideroides,
Δ HEŁMÓWKA NORWESKA G. norvegica,
Δ HEŁMÓWKA OKRYTOZARODNIKOWA G. calyptrata,
Δ HEŁMÓWKA OPRÓSZONA G. tibiicystis,
Δ HEŁMÓWKA PAJĘCZYNOWATA G. sahleri,
Δ HEŁMÓWKA PIASKOWA G. embolus,
Δ HEŁMÓWKA PNIAKOWA G. triscopa,
Δ HEŁMÓWKA PRĄŻKOWANA G. stylifera,
Δ HEŁMÓWKA RDZAWA G. vittiformis,
Δ HEŁMÓWKA ŚRÓDMCHOWA G. subclavata,
Δ HEŁMÓWKA ŚWIERKOWA G. pseudobadipes,
Δ HEŁMÓWKA TORFOWCOLUBNA G. josserandii,
Δ HEŁMÓWKA TORFOWCOWA G. sphagnorum,
Δ HEŁMÓWKA WIELKOZARODNIKOWA G. clavata,
Δ HEŁMÓWKA WIERZBOWA G. permixta,
Δ HEŁMÓWKA WOSKOWATA G. cerina,
Δ HEŁMÓWKA ŻÓŁTOBRĄZOWA G. gibbosa.
1b. mikol. <nazwa innych grzybów>:
Δ HEŁMÓWKA DELIKATNA p. stożkówka (tenera).
Δ HEŁMÓWKA NAWOZOWA p. stożkówka (kremowoochrowa).

HEMIKRYPTOFIT bot. zwykle w lm hemikryptofity <rośliny z pączkami zimującymi na powierzchni ziemi (in. rośliny naziemnopączkowe)>

HENRYCZKA p. niebielistka trwała.

HEPD p. bez hebd.

HEPPIA ZIEMNA bot. <Heppia lutosa, porost z rodziny Heppiaceae>

HEPT p. bez hebd.

HERLICZKA gw. ciesz. p. turkawka (zwyczajna).

HERMUS p. skrzyp (polny).

HESPER daw.(stpl.) <gwiazda wieczorna>

HETEROTROF biol. <organizm odżywiający się cudzożywnie, np. roślina pasożytnicza, grzyb, zwierzę>

HIERARCHIA DOMINACYJNA zool. <u zwierząt żyjących w grupie: społeczna przewaga pojedynczych osobników nad innymi w grupie, zapewniająca osobnikom dominującym łatwiejszy dostęp do pokarmu (in. hierarchia, h. społeczna)>: Hierarchia, czyli zespół mechanizmów dominacji i submisji, polega na ustaleniu kompromisu pomiędzy jednością i konfliktem (afiliacją a antagonizmem). WIERZB. Wilk 47.

HIERBA, HIERBOWE DRZEWO lud. ostroł. p. wierzba w zn. 1a.

HIGROFIT bot. zwykle w lm higrofity <rośliny żyjące w środowiskach wilgotnych, wrażliwe na niedostatek wody)>

HIPANCJUM p. hypancjum.

HIPOSTRAKUM zool. <u mięczaków: wewnętrzna, perłowa warstwa muszli, utworzona z węglanu wapnia>

HISZPAŃSKA MUCHA daw. p. pryszczel lekarski: Hiszpańska mucha, owad mający rożki paciorkowate, grzbiet okrągławy. Niektórych tylko lat rojem do nas przylatuje, i daje się czuć przez wonią przykrą na kształt uryny. Zebrane suszą i trą na proszek, którego używają na plastry do wezykatoryów. Zool Nar.cyt. SD.

HLIH lud. małop., podkarp. łemk. p. głóg w zn. 1a.

HLIŚNIK p. psianka (czarna).

HŁADYSZNIK gw. grodz. p. bluszczyk (kurdybanek).

HŁADYSZNYK p. glistnik jaskółcze ziele.

HŁASTAWICZKA lud. głubcz. p. jaskółka w zn. 1a.

HŁIH lud. podkarp. bojk. p. głóg w zn. 1a.

HŁOH lud. małop. p. głóg w zn. 1a.

HŁOJENA lud. podkarp. bieszcz. p. głóg w zn. 1a.

HŁUCH lud. podkarp. bojk. p. głóg w zn. 1a.

HNYLEĆ p. łysiczka (trująca).

HODRYK gw. podh. p. rzodkiew (świrzepa).

HODYNIEC daw.(stpl.) łow. <odyniec>

HOHOL daw. p. gągoł.

HOHOLA daw. p. gągoł: Rzadko też spotykają się inne gatunki, jak na przykład hohola, wijąca gniazda na drzewach. KIEN. Nad 526.

HOKBABA p. mięta (długolistna).

HOKBABA p. mięta (nadwodna).

HOKBABA gw. p. mięta (zielona).

HOKERIA daw. p. płaskolist lśniący.

HOLUNDER p. bez (czarny).

HOLUNDER lud. sztum. p. czeremcha (zwyczajna).

HOLUNDER lud. p. lilak pospolity.

HOLYNDER lud. p. lilak pospolity.

HOŁDA gw. ciesz. <kupa kamieni, chwastów, gałęzi>

HOŁDRYCH p. rzodkiew (świrzepa).

HOŁDRYCHA p. rzodkiew (świrzepa).

HOŁOD p. świerzbnica (polna).

© Copyright 1990-2026 Grzegorz Bobrowicz. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści wymaga pisemnej zgody autora.

Powrót do góry