To Top

„Słownik polskiego języka przyrodniczego” jest autorskim projektem Grzegorza Bobrowicza. Prace nad słownikiem zostały zapoczątkowane w roku 1990, a od roku 2010 prowadzone są intensywnie. Słownik jest zbiorem wyrazów opisujących dziką przyrodę Polski; głównie w skali makroskopowej (pominięto skalę mikro, budowę wewnętrzną organizmów, procesy fizjologiczne). Obejmuje on nazwy używane obecnie i dawniej, w tym gwarowe i ludowe. Słownik adresowany jest do wszystkich którym bliska jest dzika przyroda Polski. Więcej

Zakres tematyczny Słownika:

  • nazwy gatunków roślin Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. grzybów, porostów, mszaków, paprotników, roślin nasiennych;
  • nazwy gatunków zwierząt Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. mięczaków, stawonogów, kręgowców;
  • nazwy części roślin i zwierząt;
  • głosy zwierząt;
  • nazwy środowisk przyrodniczych, zbiorowisk roślinnych;
  • nazwy rzeźby terenu, wód, gleb; określenia miejsc w terenie itp.;
  • nazwy używane w leśnictwie dotyczące lasów, ich części itp.;
  • nazwy łowieckie dotyczące zwierząt, sposobów ich wabienia i in.;
  • nazwy używane w wędkarstwie dotyczące wód, ich fragmentów i in.;
  • nazwy używane w rolnictwie dotyczące obszarów rolnych, ich fragmentów i in.;
  • nazwy meteorologiczne, m.in. stany pogody, zjawiska na niebie itp.;
  • nazwy pór roku, miesięcy, pór dnia.

Obecnie w Słowniku znalazły się między innymi w dużej części kompletne nazwy gatunków takich grup systematycznych, jak: grzyby, porosty, paprotniki, rośliny nasienne; chrząszcze (część), motyle (część), prostoskrzydłe, ważki, mięczaki, minogi, ryby, ptaki. W przygotowaniu mszaki; pajęczaki, owady (pozostałe grupy), wije, skorupiaki, płazy, gady, ssaki.

Prezentowana część Słownika liczy około 15 tysięcy haseł. Docelowo szacuję, że objętość Słownika sięgnie około 50 tysięcy haseł. Na razie pozostawiam otwartą kwestię cytatów do poszczególnych haseł. Do niektórych haseł je zamieszczam; zwłaszcza cytaty nawiązujące do pochodzenia nazwy. Wykaz źródeł

Zapraszam wszystkich miłośników polskiego języka przyrodniczego do dzielenia się swoimi uwagami na temat Słownika lub poszczególnych jego haseł. Mniej

GŁĄBIGROSZEK p. komonicznik (skrzydlastostrąkowy).

GŁĄBIGROSZEK SKRZYDLASTOSTRĄKOWY p. komonicznik (skrzydlastostrąkowy).

GŁĄBIGROSZEK ŻÓŁTY p. komonicznik (skrzydlastostrąkowy).

GŁĄBIK bot. <bezlistny pęd wyrastający z kłącza bądź szyi korzeniowej>

GŁĄBIK LEJKOWATY p. lejkówka (żółtobrązowa).

GŁĄBIK MGŁAWY p. lejkówka (szarawa).

GŁĄBIK MISECZKOWATY p. lejkówka (miseczkowata).

GŁĄBIK ODBIELONY p. lejkówka (jadowita).

GŁĄBIK PAŁKONOGI p. lejkówka (buławotrzonowa).

GŁĄG p. głóg (dwuszyjkowy).

GŁDOWIAK lud. p. głóg w zn. 1a.

GŁĘBIA p. ploso w zn. 1. oraz 2.

GŁĘBIEL
1. ichtiol. daw. p. sieja pospolita.
2. daw.(stpl.) <bagno, grzęzawisko, topielisko; in. głębiel>

GŁĘBIELISKO daw. <topielisko>: Na niedostępnych głębieliskach kryła się delikatna, smakowita makrela. GOŹ. Przymorze 10.

GŁĘBOCZKA entom. <Batophila sp., rodzaj chrząszczy z rodziny stonkowatych Chrysomelidae>

GŁODEK
1a. bot. <nazwa rodzimych gatunków roślin z rodziny krzyżowych Brassicaceae>:
Δ GŁODEK KUTNEROWATY Draba tomentosa,
Δ GŁODEK MRZYGŁÓD D. aizoides,
Δ GŁODEK MROŹNY D. dubia (in. g. mrozowy),
Δ GŁODEK ŻÓŁTY D. nemorosa (in. g. gajowy, g. leśny),
1a. bot. <nazwa innej rośliny>:
Δ GŁODEK p. sporek (polny).
Δ GŁODEK p. wiosnówka (pospolita).
Δ GŁODEK WIOSENNY p. wiosnówka (pospolita).
Δ GŁODEK WIOSNOWY p. wiosnówka (pospolita).

GŁODOMOREK gw. podh. p. wiosnówka (pospolita).

GŁODOWA FORMA bot. <okaz bardzo mały lub niedorozwinięty, wskutek nieodpowiednich warunków siedliskowych, np. niektóre sosny na wydmie>

GŁODZIEŃ p. mikołajek (płaskolistny).

GŁOGOWE DRZEWO daw. p. głóg w zn. 1a.

GŁOGOWIEC p. niestrzęp głogowiec: Na jabłoni usiadł biały w czarne żyłki głogowiec; gąsienice jego przezimują w oprzędzie i następnie będą objadały młode listki. DYAK. Przyr. cyt. SD.

GŁOGOWINA gw. ciesz. <gałązki głogu>

GŁOWAC gw. podh. p. chaber (łąkowy).

GŁOWACICA ichtiol. <Hucho hucho, rodzimy gatunek ryby słodkowodnej z rodziny łososiowatych Salmonidae (in. g. dunajska, łosoś Dunaju; daw./lud. hucho, rudopstrąg)>

GŁOWACINA gw. podh. p. chaber (łąkowy).

GŁOWACNIAK gw. podh. p. chaber (łąkowy).

GŁOWACNIOK gw. podh. p. chaber (łąkowy).

GŁOWACYNA gw. żyw. p. chaber (ostrołuskowy).

GŁOWACYNA gw. żyw. p. chaber (łąkowy).

GŁOWACZ
1a. ichtiol. <nazwa rodzimych gatunków ryb słodkowodnych z rodziny głowaczowatych Cottidae>:
Δ GŁOWACZ BIAŁOPŁETWY Cottus gobio (in. g. niepręgowany, g. pospolity; daw./lud.
babczur, babec, babka, byczek, b. bladopłetwy, głowaczyk, głowocz, klapocz, sówka),
[ostatnio (2010) uważa się, że w Polski nie wystepuje, a jego pozycję zajął głowacz szczupły C. microstumus]
Δ GŁOWACZ PRĘOPŁETWY C. poecilopus (daw./lud. babka, babec).
1b. daw. <ryba z wielką głową, głównie o szczupaku i karpiu>: Szczupaki największe głowaczami
zowią, albo głównemi. KLUK. Zw.cyt. SL • Głowacz – gatunek szczupaka z nadzwyczaj dużą
głową, poławiającego się w jeziorze Wigierskim. KARŁ. SGP II, 88.
2. zool. daw. zwykle w lm głowacze <„młode żabki, kijanki” KARŁ. SGP II, 88>
3. entom. daw. p. krawiec (głowacz).
4. bot. <nazwa roślin>:
Δ lud. p. chaber (bławatek).
Δ p. chaber (łąkowy).
Δ lud. kaszub. p. driakiew w zn. 1a.
Δ p. ostrożeń (głowacz).
Δ p. łopian (pajęczynowaty).
Δ p. łopian (większy).
Δ p. popłoch pospolity.
5. indyw. <charakterystycznie przycięta wierzba>: Drzewa [wierzby] co kilka lat bezlitośnie
pozbawiane gałęzi przekształcają się w przysadziste, grube i pokraczne „głowacze”. KOSS.
Opow 346.

GŁOWACZNIK gw. podh. p. chaber (łąkowy).

GŁOWACZNIKI p. chaber (łąkowy).

GŁOWACZYK daw. p. głowacz (białopłetwy).

GŁOWAT gw. p. kąkol (polny).

GŁOWATNIK gw. podh. p. chaber (łąkowy).

GŁOWIAK bot. <nazwa wątrobowców z rodziny głowiakowatych Cephaloziaceae>:
Δ GŁOWIAK BIAŁAWY Cephalozia leucantha,
Δ GŁOWIAK BUŁAWKOWATY C. pleniceps,
Δ GŁOWIAK DŁUGOKŁOSY C. macrostachya,
Δ GŁOWIAK DWUKOŃCZYSTY C. bicuspidata,
Δ GŁOWIAK DWUROGI C. connivens,
Δ GŁOWIAK LAMMERSA C. lammersiana,
Δ GŁOWIAK LOITLESBERGERA C. loitlesbergeri,
Δ GŁOWIAK ŁAŃCUSZKOWATY C. catenulata,
Δ GŁOWIAK PÓŁKSIĘŻYCOWATY C. lunulifolia,
Δ GŁOWIAK WĄTPLIWY C. ambigua,
Δ GŁOWIAK WCINANY C. lacinulata.

GŁOWIANKA p. głowienka (pospolita).

GŁOWICHA p. głowienka (pospolita).

GŁOWIENKA
1a. bot. <nazwa rodzimych gatunków roślin z rodziny wargowych Lamiaceae>:
Δ GŁOWIENKA KREMOWA Prunella laciniata (in. g. biała, g. blada; daw./lud. brunelka
biała),
Δ GŁOWIENKA POSPOLITA P. vulgaris (in. głowienka, g. czerwona, g. modra; daw./lud.
barlinka, brunelka, burnelka, chmielik, chmielnik, garlanka, garninka, głowianka,
głowicha, głowienki, g. modre pospolite, g. pospolite, główienka pospolita,
harlaczanka, nawłoć, pôłecki, przepicha, samogój, samoguj, stanownik trzeci mużycki,
suchogłów, żywokost),
Δ GŁOWIENKA WIELKOKWIATOWA P. grandiflora (in. g. kwiecistaa; daw./lud.
brunelka kwiecista, głowienki).
1b. bot. <nazwa innych roślin>:
Δ GŁOWIENKA gw. podh. p. chaber (łąkowy).
Δ GŁOWIENKA gw. p. nawłoć.
Δ GŁOWIENKA CZERWONA, G. RUMIANA p. nawłoć (kanadyjska).
Δ GŁOWIENKA CZERWONA p. nawłoć (pospolita).
Δ GŁOWIENKA CZERWONA p. ostrzeń (pospolity).
Δ GŁOWIENKA MODRA p. pięciornik (siedmiolistkowy).
2a. ornit. <Aythya ferina, ptak z rodziny kaczkowatych Anatidae, należący do kaczek nurkujących
(grążyc), w Polsce lęgowy, przelotny i zimujący (in. kaczka czerwonoszyja, k. głowienka, k.
kasztanowata, k. podgorzałka, k. ponur, k. rdzawogłowa; daw./lud. grążyca
rdzawogłowa, podgorzałka, p. głowienka, ponur, ponurka-głowienka)>
2b. ornit. <nazwa innego ptaka>:
Δ GŁOWIENKA BRUNATNICA daw. p. uhla (zwyczajna).

GŁOWIENKI p. głowienka (pospolita).

GŁOWIENKI p. głowienka (wielkokwiatowa).

GŁOWIENKI p. nawłoć (pospolita).

GŁOWIENKI CZERWONE daw. p. nawłoć (pospolita).

GŁOWIENKI MODRE POSPOLITE p. głowienka (pospolita).

GŁOWIENKI POSPOLITE daw. p. głowienka (pospolita).

GŁOWNIA mikol. GŁOWNIA KUKURYDZY <Ustilago maydis, grzyb z rodziny głowniowatych Ustilaginaceae>

GŁOWOC p. świerzbnica (polna).

GŁOWOCZ
1. gw. ciesz. <kijanka żaby>
2. gw. ciesz. p. głowacz (białopłetwy).

GŁOWOTNIK gw. podh. p. chaber (łąkowy).

GŁOWOTUŁÓW zool. <u stawonogów i pajęczaków: pierwszy odcinek ciała (in. cefalotoraks)>: W budowie zewnętrznej pająka widoczny jest wyraźny podział ciała na dwie części: przednią – głowotułów i tylną – odwłok. FELIK. Zool. cyt. SD.

GŁOŻAK, GŁOŻYNA lud. święt. p. głóg w zn. 1a.

GŁOŻYNA lud. p. głóg (dwuszyjkowy).

GŁOŻYNA p. głóg (jednoszyjkowy).

GŁÓD lud. mazow. p. głóg w zn. 1a.

GŁÓD p. świerzbnica (polna).

GŁÓG
1a. bot. <nazwa rodzimych gatunków krzewów z rodziny różowatych Rosaceae (in. g. bez kolców,
g. ptasi, g. zajęczy, krategus; daw./lud. babi dług, babia mąka, babicha, babiocha,
babiorka, badłak, barania gruszka, bólimączka, bulimączka, cérznie, chłót, cierniaki,
ciernie, cierń, c.biały, czerwony głóg, dębowe gruszki, diobli gruszki, dług, dłuk,
drzeń, dzika róża, drzón, dyke hruszky, glók, głdowiak, głogowe drzewo, głożak,
głożyna, głód, głót, głuch, gulajmączka, hlih, hłich, hłoh, hłojena, hłuch, jawor,
kolidupa, koniki, kulasza, łoha, łohovyj kŕak, łohyńa, łuh, maszczone ziemnioki,
mączki, mącznik, mąkuszka, mehlberen, miękki głóg, ptasi chleb, ptôszi chleb, rajskie
jabłka, srót, swerbyhuz, szczerbutczi, szypułki, świerbobus, tarnina, wielki głóg,
zajacze hruszky, zajęcze gruszki, zajęczy głóg)>:
Δ GŁÓG DWUSZYJKOWY Crataegus laevigata (in. głóg, głóg biały, g. dwuszyjkowy, g.
jadalny, g. lekarski, g. pospolity, g. zajęczy, g. zwyczajny; daw./lud. babicha, błabicha,
bodlak, bodlak obrotnica, bodłak, bulimączka, ciernie białe, ciernik, cierń, czirśnie,
głąg, głożyna, jaworek, oset, róża polna),
Δ GŁÓG JEDNOSZYJKOWY C. monogyna (in. głóg, głóg biały, g. krzyżowy, g. pospolity,
g. zwyczajny; daw./lud. babicha, błabicha, bobłek, bodlak, bodlak obrostnica, bodłak,
bodłek, bulimączka, bulomączka, ciernie białe, ciernik, cierń biała, cierń biały, diobli
gruszki, głôg, głożyna, jawor, jaworek, jawór, obrostnica, obrotnica, tôrzej głogowy),
Δ GŁÓG NIERÓWNOZĄBKOWY C. x subsphaericea,
Δ GŁÓG ODGIĘODZIAŁKOWY C. rhipidophylla (in. zgiętodziałkowy),
Δ GŁÓG POŚREDNI C. x media,
Δ GŁÓG WIELKOOWOCOWY C. x macrocarpa.
1b. bot. <nazwa zadomowionych u nas gatunków krzewów z rodziny różowatych (in. krategus)>:
Δ GŁÓG SZYPUŁKOWY C. pedicellata,
Δ GŁÓG WACHLARZOWATY C. flabellata.
1c. bot. <nazwa innych roślin>:
Δ GŁÓG p. dereń (świdwa).
Δ GŁÓG p. róża (dzika).
Δ GŁÓG POLNY p. róża (dzika).
Δ GŁÓG POSPOLITY p. róża (dzika).
<pierwotne znaczenie ‘krzew kłujący’>

GŁÓT lud. p. głóg w zn. 1a.

GŁÓWIENKA POSPOLITA p. głowienka (pospolita).

GŁÓWKA
1a. bot. <kwiatostan o silnie skróconej osi i gęsto siedzących lub krótkoszypułkowych kwiatach>
1b. bot. <u torfowców: gęste skupienie krótkich gałązek na szczycie łodygi>
1c. bot. <w kwiecie: część pręcika składająca siez dwóch pylników połączonym łącznikiem>
2a. mikol. GŁÓWKA KOROWA p. suchogłówka korowa.
2b. gw. ciesz. <kapelusz grzyba>

GŁÓWKA ŚWIĘTEGO JANA daw. p. jastrun (właściwy).

© Copyright 1990-2026 Grzegorz Bobrowicz. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści wymaga pisemnej zgody autora.

Powrót do góry