To Top

„Słownik polskiego języka przyrodniczego” jest autorskim projektem Grzegorza Bobrowicza. Prace nad słownikiem zostały zapoczątkowane w roku 1990, a od roku 2010 prowadzone są intensywnie. Słownik jest zbiorem wyrazów opisujących dziką przyrodę Polski; głównie w skali makroskopowej (pominięto skalę mikro, budowę wewnętrzną organizmów, procesy fizjologiczne). Obejmuje on nazwy używane obecnie i dawniej, w tym gwarowe i ludowe. Słownik adresowany jest do wszystkich którym bliska jest dzika przyroda Polski. Więcej

Zakres tematyczny Słownika:

  • nazwy gatunków roślin Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. grzybów, porostów, mszaków, paprotników, roślin nasiennych;
  • nazwy gatunków zwierząt Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. mięczaków, stawonogów, kręgowców;
  • nazwy części roślin i zwierząt;
  • głosy zwierząt;
  • nazwy środowisk przyrodniczych, zbiorowisk roślinnych;
  • nazwy rzeźby terenu, wód, gleb; określenia miejsc w terenie itp.;
  • nazwy używane w leśnictwie dotyczące lasów, ich części itp.;
  • nazwy łowieckie dotyczące zwierząt, sposobów ich wabienia i in.;
  • nazwy używane w wędkarstwie dotyczące wód, ich fragmentów i in.;
  • nazwy używane w rolnictwie dotyczące obszarów rolnych, ich fragmentów i in.;
  • nazwy meteorologiczne, m.in. stany pogody, zjawiska na niebie itp.;
  • nazwy pór roku, miesięcy, pór dnia.

Obecnie w Słowniku znalazły się między innymi w dużej części kompletne nazwy gatunków takich grup systematycznych, jak: grzyby, porosty, paprotniki, rośliny nasienne; chrząszcze (część), motyle (część), prostoskrzydłe, ważki, mięczaki, minogi, ryby, ptaki. W przygotowaniu mszaki; pajęczaki, owady (pozostałe grupy), wije, skorupiaki, płazy, gady, ssaki.

Prezentowana część Słownika liczy około 15 tysięcy haseł. Docelowo szacuję, że objętość Słownika sięgnie około 50 tysięcy haseł. Na razie pozostawiam otwartą kwestię cytatów do poszczególnych haseł. Do niektórych haseł je zamieszczam; zwłaszcza cytaty nawiązujące do pochodzenia nazwy. Wykaz źródeł

Zapraszam wszystkich miłośników polskiego języka przyrodniczego do dzielenia się swoimi uwagami na temat Słownika lub poszczególnych jego haseł. Mniej

TOCJA bot. TOCJA ALPEJSKA <Tozzia alpina, rodzimy gatunek rośliny z rodziny trędownikowatych Scrophulariaceae (in. t. karpacka; daw./lud. alpianka) >

TOCZEK ROSISTY p. stroczek (domowy).

TOĆ gw. ciesz. <topnieć>: Śniyg zaczón toć i tela tej wody się nazbiyrało. K.-T.-P.-W. Cieszyn 301.

TOF daw.(stpl.) <dziarstwo, piasek gruby; żwir>

TOFIELDIA p. kosatka kielichowata.

TOJA p. tojad (mocny).

TOJAD bot. <nazwa rodzimych gatunków roślin z rodziny jaskrowatych Ranunculaceae (daw./lud. omieg, omiek, omięg, piekielne ziele, wilczy jad)>:
Δ TOJAD BERDAUA Aconitum x berdaui,
Δ TOJAD CZARNOHORSKI A. x czarnohorense,
Δ TOJAD DZIÓBATY A. variegatum (in. t. kolorowy, t. pstry, t. smukły; daw./lud. konicki,
koniki polne, omiag, omiak),
Δ TOJAD GÁYERA A. x gayeri,
Δ TOJAD KARŁOWATY A. x nanum,
Δ TOJAD KOSMATOOWOCKOWY A. x hebegynum,
Δ TOJAD LISI A. lycoctonum (in. t. wilczy, t.wilczymór, t. żółty; daw./lud. myszomord, omieg,
o. psi, piękne ziele, psi jad, tojeść, wilcze jagody, wilczy bój, w. jad, wilczymord,
wilczymór, wilkobójnik, wilkomord),
Δ TOJAD MOCNY A. firmum (in. tojad, t. mordownik, t. prawdziwy, t.właściwy; daw./lud.
akonit, bernardyn, bernardynek, bylina, czarnoból, czarnobyl, gołąbki, hełm, kapturek,
kapturki niebieskie, konicki, koniki, k. polne, kônicki, kuczmerka wilcza, k. skalna,
łabusztan, łomiag, łomiak, mniszek, m. dobry, m. zły, mordecznik, morderz,
morderznik, mordownik, omiag, omiak, omiąg, omieg, omięg, omyeg, pantofelki, p.
Matki Boskiej, piekielne ziele, salomonek, szyszak, toja, tojeś, tojeść, trzewiczki, t.
Matki Boskiej, trzewiki Matki Boskiej, trzmielina),
Δ TOJAD MOŁDAWSKI A. moldavicum (in. t. Hosta),
Δ TOJAD NISKI A. bucovinense (in. t. bukowiński, t. tauryjski),
Δ TOJAD PAWŁOWSKIEGO A. x pawlowskii,
Δ TOJAD SUDECKI A. plicatum,
Δ TOJAD WIECHOWATY A. degenii,
Δ TOJAD WSCHODNIOKARPACKI A. lasiocarpum,
Δ TOJAD WYNIOSŁY A. x exaltatum.

TOJEŚĆ
1a. bot. <nazwa rodzimych gatunków roślin z rodziny pierwiosnkowatych Primulaceae (daw./lud.
bażanowiec)>:
Δ TOJEŚĆ BUKIETOWA Lysimachia thyrsiflora (in. t. rozpierzchła; daw./lud. bażanowiec, b.
bukietowy, fyrlocki, uraźnik trzeci),
Δ TOJEŚĆ GAJOWA L. nemorum (daw./lud. bażanowiec gajowy),
Δ TOJEŚĆ POSPOLITA L. vulgaris (in. tojeść, t. polna, t. zwyczajna, t. żółta; daw./lud.
bazanowiec, bażanowiec, b. pospolity, francowate ziele, gruszki Matki Boskiej,
macicznik, obojnik, obwojna, rozchodnik polny, roztrzepisz, trojeść, wadzianaja
światajanskaja ziella, wadzianoje swiatojańkieje ziele, wierzbiennica, wierzchówka,
wilczy ogon) : Ponownie łąki rozzłocą się w lipcu, gdy zakwitnie tojeść pospolita. KŁOS.
G.T. Prawdziwa 88.
Δ TOJEŚĆ ROZESŁANA L. nummularia (in. pieni­ężnik, tojeść, t. jadowita, t.
okrągłolistna, t. pieniążek, t. pieniążkowa, t. pieniężnik, t. pospolita; daw./lud.
adamowe żebro, bażanowiec, b. pieniążek, b. pieniężnik, b. szelężniczek,
bożanowiec, gęsi polej, paniazek, pieniążek, polej gęsi, przerwa, stowrzodowiec,
stowrzód, szelężniczek, śpiwrzód, uśpiwrzód, wężownik, wlosien, zrostek).
1b. bot. <nazwa zadomowionych u nas gatunków roślin z rodziny złożonych>:
Δ TOJEŚĆ KROPKOWANA L. punctata (in. t. punktowana).
1c. bot. <nazwa innych roślin>:
Δ TOJEŚĆ p. ciemiężyk (białokwiatowy).
Δ TOJEŚĆ p. tojad (mocny).
Δ TOJEŚĆ p. tojad (lisi).
Δ TOJEŚĆ p. tojad (mocny).

TOK gw. ciesz. <prąd wody, bystry>

TOKOLIK daw. p. wąsateczka.

TOLUCHA p. marek (szerokolistny).

TOŁPYGA ichtiol. <nazwa obcych gatunków ryb słodkowodnych (u nas od 1965) z rodziny karpiowatych Cyprinidae>:
Δ TOŁPYGA BIAŁA Hypophthalmichthys molitrix (in. tołpyga),
Δ TOŁPYGA PSTRA H. nobilis.

TOMANEK entom. TOMANEK ŚWIERKOWY <Semanotus undatus, chrząszcz z rodziny kózkowatych Cermabycidae>

TOMKA
1a. bot. <nazwa rodzimych gatunków roślin z rodziny traw Poaceae>:
Δ TOMKA ALPEJSKA Anthoxanthum alpinum,
Δ TOMKA WONNA A. odoratum (daw./lud. dąbrówka, d. wonna, tatarka zajęcza, tomka,
t. łąkowa, t. pospolita, tonka, t. wonna, trawa wonna, tura trawa, tymka, wonitrawka,
wonna trawka),
1b. bot. <nazwa zadomowionych u nas gatunków roślin z rodziny traw>:
Δ TOMKA OŚCISTA A. aristatum (in. t. polna, t. roczna, t. zbożowa).
1c. bot. <nazwa innych roślin>:
Δ TOMKA BOROWA p. turówka (wonna).
Δ TOMKA p. mozga trzcinowata.

TOMKOWIEC p. turówka (wonna).

TOMKOWNICA DĄBRÓWKA p. turówka (wonna).

TOMKOWNICA TOMKA p. turówka (wonna).

TOMKOWNICA TURÓWKA p. turówka (wonna).

TOMKOWNICA ŻUBRÓWKA p. turówka (wonna).

TÔMPOL p. topola (czarna).

TOMPOLA gw. górals., lubel., mazow. p topola.

TOMPOLINA gw. mazow. p topola.

TOMPÓL gw. małopol. p. topola.

TONDERA gw. p. bieluń (dziędzierzawa).

TONDERKI p. gąska (zielonka).

TONDERKI p. twardzioszek (przydrożny).

TONDRA p. bieluń (dziędzierzawa).

TONIAK entom. <Acilius sp., nazwa rodzajowa chrząszczy z rodziny pływakowatych Dytiscidae>:
Δ TONIAK ŻEBERKOWY Acilius sulcatus.

TONKA p. mozga trzcinowata.

TONKA p. tomka (wonna).

TONKA WONNA p. tomka (wonna).

TOP daw.(stpl.) <topiel, przepaść wodna>

TOPIELICA entom. <Ranatra linearis, pluskwiak z rodziny płoszczycowatych Nepidae (in. topielnica)>

TOPIELISTY daw.(stpl.) <pełen topieli (rzeka topielista)>

TOPIELNICA p. topielica.

TOPIK zool. <Argyroneta aquatica, pająk z rodziny topikowatych Argyronetidae (daw. pająk wodny, topnik, wodnik)>

TOPINAMBUR p. słonecznik (bulwiasty).

TOPINAMBUR BULWIASTY p. słonecznik (bulwiasty).

TOPINANBUR p. słonecznik (bulwiasty).

TOPLA lud. p. topola.

TOPNIK daw. p. topik.

TOPOL, T. DUŻA, T. DZIKI, T. KRAJEWYJ, T. MAŁA, T. ROSOCHATY, T. WŁOSKA, T. WŁOSKI lud. p. topola (czarna).

TOPOL p. topola. w zn. 1a.

TOPÔL p. topola (biała).

TOPOLA
1a. bot. <nazwa rodzimych gatunków drzew z rodziny wierzbowatych Salicaceae (daw./lud.
jarzęb, niedopola, osa, osokor, papel, papla, paplina, pepla, sikora, sochor, sochoryna,
sokoły, sokor, sokora, sokorzyna, sokór, sykura, tapiel, tąpol, tąpola, tąpól, tempolina,
toból, tompola, tompolina, tompól, topla, topol, topolina, topoła, topöla, topól,
tumpola)>:
Δ TOPOLA BIAŁA Populus alba (in. białodrzew, t. białodrzew, t. holenderska, t. srebrna,
t. srebrzysta, t. szara; daw./lud. abrzędzie, białak, białe drzewo, białodrzewina,
białodrzewo, białoń, białoliść, biel, bielan, bielisz, bieliszek, brzost, jabrząb, jabrząć,
jabrząd, jabrządź, jabrzędzina, jarząb, jawrząd, jawrzecia, jawrzęć, kalina, popielica,
sokor, sokora, suchorzyna, topôl): Jednocześnie prawie z osiką ukazują się kotki na
bezlistnych gałęziach topoli srebrzystej. (…) posiada ona białą korę i duże pięciołatkowe liście,
z wierzchu ciemno-zielone, od spodu zaś gęsto okryte śnieżnobiałymi włoskami. Wsktek tego
całe drzewo na wygląd srebrzystobiały i stąd otrzymało nazwę. DYAK. Las 59.
Δ TOPOLA CZARNA P. nigra (in. sokora, topola, t. balsamiczna, t. nadwiślańska, t.
nasza, t. nekłajska, t. piramidalna, t. płacząca, t. płodna, t. porzeczna, t. rozłożysta, t.
rzeczna, t. sokora, t. srebrna, t. turecka, t. włoska, t. zwyczajna, t. zwykła; daw./lud.
czarna topol, cz. topola, drzewo topolowe, dziki topol, englicki topol, harde drzewo,
imiolza, imolza, jarząb, jarzęb, jasikor, jasiokor, jasiokór, jasior, jasiorek, jemiolza,
krzity topol, osokor, osokór, papla, piramida, skorzyna, sokor, sokorzyna, suchorzyna,
suchotrzyna, tąpol, tąpola, topol, t. duża, t. dziki, t. krajewyj, t. mała, t. rosochaty, t.
włoska, t. włoski, topolina, topolka, topól sokora, tômpol, trzepiecina, tutejszy topol,
wierzba podwiślańska, włoska jarzębina, wodoluba topol, zwyczajny topol),
Δ TOPOLA OSIKA P. tremula (in. osika, t. drżąca, t. osa, t. osina; daw./lud. diabełk,
łosicyna, łosika, osa, osica, osiczka, osiczyna, osikowe drzewo, osina, osiny, oska,
osowe drzewo, papla, sokora, trepeta, trepota, trzepiecina, trzęsąca, trzęsica,
trzęsidupa, trzęsk, wos, wosica, wosika, woska): Zakwita już osika, zwana także topolą
drżącą dlatego, że jej niewielkie, okrągławe listeczki, osadzone na długich, płaskich ogonkach,
poruszająsię za lada wietrzykiem, a uderzając się wzajemnie sprawiają lekki szelest. Liście osiki
drżą prawie bez ustanku, wtedy nawet, kiedy powietrze wydaje się zupełnie spokojnym. DYAK.
Las 59.
Δ TOPOLA SZARA P. x canescens (in. t. białodrzew, t. b. nadwiślański, t. nadwiślańska, t.
omszona; daw./lud. białodrzew nadwiślański, jawrzęcia, jawrzęć).
1b. bot. <nazwa zadomowionych u nas gatunków drzew z rodziny wierzbowatych>:
Δ TOPOLA BERLIŃSKA P. x berolinensis,
Δ TOPOLA KALIFORNIJSKA P. trichocarpa,
Δ TOPOLA KANADYJSKA P. x canadensis (daw./lud. sokora, topola),
Δ TOPOLA ‘NE 42” P. ‘NE 42”,
Δ TOPOLA WŁOCHATA P. x candicans (in. t. ontaryjska),
Δ TOPOLA WŁOSKA P. nigra ‘Italica’ (in. t. czarna odm. włoska; daw./lud. kanak, kawak).

TÖPOLA gw. mazow. p. topola.

TOPOLAK p. czernidłak (pospolity).

TOPOLINA gw. p. topola: Niechaj wdzięczny słowiczek w gęstej topolinie Gardłkiem swym wyprawuje. cyt. SL

TOPOLINA p. topola (czarna).

TOPOLINA daw.(stpl.) <gaj topolowy>

TOPOLISTY daw.(stpl.) <gęsto zarosły topolami; ocieniony topolami (rzeka topolista)>

TOPOLKA p. topola (czarna).

TOPOLOWIEC daw. p. rzemlik (osikowiec) oraz p. rzemlik (topolowiec).

TOPOLÓWKA daw. p. rynnica (topolowa).

TOPOLÓWKA p. czernidłak (kołpakowaty).

TOPOŁA lud. p. topola.

TOPORCZYK entom. <Licinus sp., rodzaj chrząszczy z rodziny biegaczowatych Carabidae>

TOPOREK lud. august. p. lipień pospolity.

TOPÓL gw. p. topola.

TOPÓL SOKORA p. topola (czarna).

© Copyright 1990-2026 Grzegorz Bobrowicz. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści wymaga pisemnej zgody autora.

Powrót do góry