To Top

„Słownik polskiego języka przyrodniczego” jest autorskim projektem Grzegorza Bobrowicza. Prace nad słownikiem zostały zapoczątkowane w roku 1990, a od roku 2010 prowadzone są intensywnie. Słownik jest zbiorem wyrazów opisujących dziką przyrodę Polski; głównie w skali makroskopowej (pominięto skalę mikro, budowę wewnętrzną organizmów, procesy fizjologiczne). Obejmuje on nazwy używane obecnie i dawniej, w tym gwarowe i ludowe. Słownik adresowany jest do wszystkich którym bliska jest dzika przyroda Polski. Więcej

Zakres tematyczny Słownika:

  • nazwy gatunków roślin Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. grzybów, porostów, mszaków, paprotników, roślin nasiennych;
  • nazwy gatunków zwierząt Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. mięczaków, stawonogów, kręgowców;
  • nazwy części roślin i zwierząt;
  • głosy zwierząt;
  • nazwy środowisk przyrodniczych, zbiorowisk roślinnych;
  • nazwy rzeźby terenu, wód, gleb; określenia miejsc w terenie itp.;
  • nazwy używane w leśnictwie dotyczące lasów, ich części itp.;
  • nazwy łowieckie dotyczące zwierząt, sposobów ich wabienia i in.;
  • nazwy używane w wędkarstwie dotyczące wód, ich fragmentów i in.;
  • nazwy używane w rolnictwie dotyczące obszarów rolnych, ich fragmentów i in.;
  • nazwy meteorologiczne, m.in. stany pogody, zjawiska na niebie itp.;
  • nazwy pór roku, miesięcy, pór dnia.

Obecnie w Słowniku znalazły się między innymi w dużej części kompletne nazwy gatunków takich grup systematycznych, jak: grzyby, porosty, paprotniki, rośliny nasienne; chrząszcze (część), motyle (część), prostoskrzydłe, ważki, mięczaki, minogi, ryby, ptaki. W przygotowaniu mszaki; pajęczaki, owady (pozostałe grupy), wije, skorupiaki, płazy, gady, ssaki.

Prezentowana część Słownika liczy około 15 tysięcy haseł. Docelowo szacuję, że objętość Słownika sięgnie około 50 tysięcy haseł. Na razie pozostawiam otwartą kwestię cytatów do poszczególnych haseł. Do niektórych haseł je zamieszczam; zwłaszcza cytaty nawiązujące do pochodzenia nazwy. Wykaz źródeł

Zapraszam wszystkich miłośników polskiego języka przyrodniczego do dzielenia się swoimi uwagami na temat Słownika lub poszczególnych jego haseł. Mniej

KOS
1a. ornit. KOS ZWYCZAJNY <Turdus merula, ptak z rodziny drozdowatych Turdidae, w Polsce
lęgowy, przelotny i zimujący (in. kos, k. czarny, k. zwyczajny czarny; daw./lud. carnokosa,
carnoskrzydła, ćpak, czarny drozd, cz. drożdż, cziorny drózd, drozd czarny, d. kos,
drozdak kos, śpak)>: Kos przystosował się do życia wśród krzewów i szczególnie odpowiada
mu podszycie leśne. SOKOŁ. Ptaki I, 287. • Zbliżając się do miejsca, w którym przypuszczalnie
ukrywają się dżdżownice, kos co chwila przystaje jak wystrugany i tylko okiem bacznie śledzi
teren. SOKOŁ. Ptaki I, 288. • Samiec kos nosił piękny, aksamitnoczarny strój. Miał
pomarańczowy dziób i zadarty ogon. Ciągle skakał po ziemi i szukał pod drzewami pożywienia.
Samica miała podobnie jednolite, ale brązowe upierzenie. PUCH. Wyspa 123. • O obecności
żerującego kosa zazwyczaj dużo wcześniej niż sam jego widok informuje nas odgłos
szeleszczących liści. Kos bowiem w poszukiwaniu pokarmu rozrzuca dziobem wkoło suche
liście i patrzy, co się pod nimi kryje. GRASZ. Ptaki 218. • Śpiew kosa jest bardziej
melancholijny, wolniejszy i pełen powagi. Pieśń [drozda] śpiewaka natomiast – bardziej
dynamiczna, intensywna i żwawa. GRASZ. Ptaki 220.
1b. ornit. <grupy ekologiczne kosa zwyczajnego>:
Δ KOS LEŚNY: • Kosy leśne, które nie korzystają z dobrodziejstw cywilizacji, w przeważającej
większości odlatują na zimę i powracają dopiero w marcu i kwietniu. Są też zdecydowanie
bardziej płochliwe od swoich miejskich krewniaków. GRASZ. Ptaki 219.
Δ KOS MIEJSKI (in. k. ogrodowy): Kos rozszczepił się jak gdyby na dwie odmiany, różniące
się znacznie pod względem obyczajów i przystosowane do innego otoczenia: kos leśny jest
płochy i wędruje, a ogrodowy w zupełności oswoił się z widokiem człowieka i w zimie
pozostaje na miejscu. SOKOŁ. Ptaki I, 286.
1c. ornit. <nazwa innych ptaków>:
Δ KOS BIAŁOBRĘCZ p. drozd (obrożny).
Δ KOS OBROŻNY p. drozd (obrożny).
Δ KOS WODNY p. pluszcz (zwyczajny).

  • 1

© Copyright 1990-2026 Grzegorz Bobrowicz. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści wymaga pisemnej zgody autora.

Powrót do góry