„Słownik polskiego języka przyrodniczego” jest autorskim projektem Grzegorza Bobrowicza. Prace nad słownikiem zostały zapoczątkowane w roku 1990, a od roku 2010 prowadzone są intensywnie. Słownik jest zbiorem wyrazów opisujących dziką przyrodę Polski; głównie w skali makroskopowej (pominięto skalę mikro, budowę wewnętrzną organizmów, procesy fizjologiczne). Obejmuje on nazwy używane obecnie i dawniej, w tym gwarowe i ludowe. Słownik adresowany jest do wszystkich którym bliska jest dzika przyroda Polski. Więcej
Zakres tematyczny Słownika:
Obecnie w Słowniku znalazły się między innymi w dużej części kompletne nazwy gatunków takich grup systematycznych, jak: grzyby, porosty, paprotniki, rośliny nasienne; chrząszcze (część), motyle (część), prostoskrzydłe, ważki, mięczaki, minogi, ryby, ptaki. W przygotowaniu mszaki; pajęczaki, owady (pozostałe grupy), wije, skorupiaki, płazy, gady, ssaki.
Prezentowana część Słownika liczy około 15 tysięcy haseł. Docelowo szacuję, że objętość Słownika sięgnie około 50 tysięcy haseł. Na razie pozostawiam otwartą kwestię cytatów do poszczególnych haseł. Do niektórych haseł je zamieszczam; zwłaszcza cytaty nawiązujące do pochodzenia nazwy. Wykaz źródeł
Zapraszam wszystkich miłośników polskiego języka przyrodniczego do dzielenia się swoimi uwagami na temat Słownika lub poszczególnych jego haseł. Mniej
ŁABĘDŹ
1a. ornit. <nazwa ptaków z rodziny kaczkowatych Anatidae>:
Δ ŁABĘDŹ CZARNODZIOBY Cygnus columbianus, w Polsce przelotny i zimujący (in. bewik,
łabędź Bewicka, ł. czarnodzióby, ł. mały): Łabędź czarnodzioby jest „małym wydaniem”
łabędzia krzykliwego, jadnakże głos ma inny: cichszy i niższy „kuk kuk, bung, tong, kuru”.
SOKOŁ. Ptaki II, 411. • Łabędziowi krzykliwemu nieraz towarzyszy również północny
łabędź mały, zwany też łabędziem Bewicka. KŁOS G.S.T. Biebrza 31.
Δ ŁABĘDŹ KRZYKLIWY C. cygnus, w Polsce lęgowy, przelotny i zimujący (in. gędziec,
krzykliwiec, łabędź dziki, ł. gędziec, ł. krzykacz; daw./lud. gęś łabędź, gęś ł. dziki):
Różnica w kolorze między łabędziem krzykliwym i łabędziem niemym zaznacza się jedynie na
dziobie, który u łabędzia krzykliwego jest u nasady – od oka aż do nozdrzy – intensywnie żółty,
zaś od nozdrzy do końca i po brzegach szczęk – czarny. SOKOŁ. Ptaki II, 408. • Łabędź
krzykliwy jest niewiele mniejszy od łabędzia niemego, jednak w stosunku do ciała ma dłuższe
skrzydła, co niewątpliwie jest związane z koniecznościąodbywania dalszych wędrówek. (…)
Nazwa łabędź krzykliwy jest dobrze dobrana, gdyż trudno o ptaka wodnego, który odzywałby
się tak często, niemal z każdej, najbłahszej przyczyny. SOKOŁ. Ptaki II, 410. • Posłyszy się też
niekiedy urocze trąbienie północnego łabędzia gędźca. KORS. Las 24.
Δ ŁABĘDŹ NIEMY C. olor, w Polsce lęgowy, przelotny i zimujący (in. ł. domowy, ł. głuchy,
ł. garbodzioby, ł. garbodzióbny, ł. grubodzioby, ł. nadobny, ł. oswojony, ł. swojski;
daw./lud. gęś łabędź swojski, łabądź, łabęć, łabęt): Dzikie łabędzie nieme zrywając się do
lotu powodują potężny łoskot, który może wprawić w zdumienie każdego, kto po raz pierwszy
zetknął się z tym wspaniałym widowiskiem natury. SOKOŁ. Ptaki II, 402. Na ogół łabędź
niemy jest ptakiem milczącym i tej okoliczności zawdzięcza nazwę”niemy” lub „głuchy”. W
rzeczywistości wcale nie jest głuchy ani niemy, gdyż świetnie słyszy i dysponuje pewną, chociaż
skromną skalą głosu. SOKOŁ. Ptaki II, 402. Te, które mają czarną narośl na nieco załamanym
dziobie, należą do tak zwanych łabędzi niemych. Dawniej nazywano je głuchymi. Zresztą obie
nazwy są niewłaściwe, gdyż ptaki te wydają głos, co prawda w stosunku do ich wielkości bardzo
słaby, przypominający ciche, urywane rżenie źrebaka. Jednakże w żadnym wypadku nie są one
ani nieme, ani głuche. Zwłaszcza przydomek „głuchy” jest najzupełniej nieuzasadniony.
PUCH. Łabędź 24.
Δ ŁABĘDŹ NIEMY odm. POLSKA C. olor immutabilis, odmiana łabędzia, którego pisklęta
są białe (in. łabędź niezmienny): W niewoli wyhodowano odmianę łabędzia niemego,
odznaczającą się już za młodu bardzo jasnym upierzeniem. (…) Dawniej sądzono, że jest to
osobny gatunek i nazywano go łabędziem niezmiennym (Cygnus immutabilis). SOKOŁ. Ptaki
II, 398.
1b. <puch łabędzi> SD
Najnowsze komentarze