ĆMA
1a. <motyl nocny (daw. omacnica, świecogas)>: Ćmy wynalazły lot bezdźwiękowy. Frędzle
delikatnych włosków na brzegach ich skrzydeł zapobniegają powstawaniu wirów powietrznych
powodujących szmerki. KOSS. Opow 217. • Upierzenie [lelka jest] miękkie, koloru ćmy.
SOKOŁ. Ptaki I, 366. Δ przen. Między wierzchołkami sosen, chrapiąc i poświstując, wije się, jak
wielka czarna ćma, słonka. ZABOR. W sercu 32.
1b. entom. <nazwa motyli z rodziny wachlarzykowatych Crambidae>:
Δ ĆMA BYLICZANKA Loxostege sticticalis,
Δ ĆMA JARZĘBIANKA Udea prunalis.
1c. entom. <nazwa motyli z rodziny Erebidae>:
Δ ĆMA LISIANKA Rivula sericealis,
Δ ĆMA SZCZAWIANKA Idia calvaria.
1d. entom. ĆMA TŁUSZCZANKA daw. p. zadarlica (tłuszczówka).
2. <wielka ilość, mrowie, chmara (daw./lud. ćmiara)>: Rakowiecki w Prawdzie ruskiej powiada, że
u dawnych Słowian ćma oznaczała liczbę 10 000” GLOG. SGL 22. • Krótka, lecz wymowna
była depesza z Pińska: Sady są. Kaczek ćma. EJS. Przyg. 181. • Nie dziw, że łoskot skrzydeł
[dzikich kaczek] z daleka, skoro taka ich ćma. WEY. Soból 263. • Była ich [wróbli] przeszło
setka, szara ćma, rozszczebiotana i ruchliwa, szczególnie wtedy, gdy spłoszona podrywała
się gromadnie i osiadała z szumem w żywopłocie. GOŹ. Opowieści 82.
3. daw. dziś poet. a. gw. ĆMA, Ć. NOCNA <ciemność, zmierzch, mrok (daw./lud. cima, ćmak)>:
Nastała ćma. Jesce ćma, rano się łozwidni. NOWAK J.K. Żywiec 61. • – A nie lepiej byłoby kiedy
rozednieje? – ćma dzisiaj straszna. WEYS. Puszcza 132. • W zimie prędko robi się ćma” KARŁ.
SGP I, 297. • Potwór jaskiń nadprądnickich [puchacz], mocarz ćmy nocnej – nie był taki, jak go
sobie przedstawiała wyobraźnia bujna Mysikrólika. DYGAS. Gody 7. • Pierwsze stada jeszcze
we ćmie i niewidoczne, krótki świst lądujących kaczek, chlapnięcie o wodę i łopot skrzydeł
wskazywały, że są i przyjdą znów inne. WYSŁ. Opow. 80.
4. mikol. p. czernidłak (pospolity).
5. bot. p. ĆMA ŚWIECA p. wiesiołek (dwuletni).