To Top

„Słownik polskiego języka przyrodniczego” jest autorskim projektem Grzegorza Bobrowicza. Prace nad słownikiem zostały zapoczątkowane w roku 1990, a od roku 2010 prowadzone są intensywnie. Słownik jest zbiorem wyrazów opisujących dziką przyrodę Polski; głównie w skali makroskopowej (pominięto skalę mikro, budowę wewnętrzną organizmów, procesy fizjologiczne). Obejmuje on nazwy używane obecnie i dawniej, w tym gwarowe i ludowe. Słownik adresowany jest do wszystkich którym bliska jest dzika przyroda Polski. Więcej

Zakres tematyczny Słownika:

  • nazwy gatunków roślin Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. grzybów, porostów, mszaków, paprotników, roślin nasiennych;
  • nazwy gatunków zwierząt Polski – dzikich i zadomowionych, m.in. mięczaków, stawonogów, kręgowców;
  • nazwy części roślin i zwierząt;
  • głosy zwierząt;
  • nazwy środowisk przyrodniczych, zbiorowisk roślinnych;
  • nazwy rzeźby terenu, wód, gleb; określenia miejsc w terenie itp.;
  • nazwy używane w leśnictwie dotyczące lasów, ich części itp.;
  • nazwy łowieckie dotyczące zwierząt, sposobów ich wabienia i in.;
  • nazwy używane w wędkarstwie dotyczące wód, ich fragmentów i in.;
  • nazwy używane w rolnictwie dotyczące obszarów rolnych, ich fragmentów i in.;
  • nazwy meteorologiczne, m.in. stany pogody, zjawiska na niebie itp.;
  • nazwy pór roku, miesięcy, pór dnia.

Obecnie w Słowniku znalazły się między innymi w dużej części kompletne nazwy gatunków takich grup systematycznych, jak: grzyby, porosty, paprotniki, rośliny nasienne; chrząszcze (część), motyle (część), prostoskrzydłe, ważki, mięczaki, minogi, ryby, ptaki. W przygotowaniu mszaki; pajęczaki, owady (pozostałe grupy), wije, skorupiaki, płazy, gady, ssaki.

Prezentowana część Słownika liczy około 15 tysięcy haseł. Docelowo szacuję, że objętość Słownika sięgnie około 50 tysięcy haseł. Na razie pozostawiam otwartą kwestię cytatów do poszczególnych haseł. Do niektórych haseł je zamieszczam; zwłaszcza cytaty nawiązujące do pochodzenia nazwy. Wykaz źródeł

Zapraszam wszystkich miłośników polskiego języka przyrodniczego do dzielenia się swoimi uwagami na temat Słownika lub poszczególnych jego haseł. Mniej

BAGNO
1. <……………>:
2a. bot. BAGNO ZWYCZAJNE <Ledum palustre, rodzimy gatunek rośliny z
rodziny wrzosowatych Ericaceae (in. bagno, b. lasowe, b. pospolite, b. świnie, b. świńskie;
daw./lud. bacholnik, bachulnik, bachun, bagieniec, bagienko, bagniak, bagnówka,
bahno, bahon, bahonnik, bahón, bahun, balum, balun, basiora, bzducha, dziki
rozmaryn, rozmaryn czeski, r. dziki, r. leśny, szmer, śmierdziuch, świnie bagno)>
2b. bot. <nazwa innych roślin>:
Δ BAGNO daw. p. chamedafne północna.
Δ BAGNO daw. p. września pobrzeżna.

BAGNO gw. ciesz. <błoto>

BAGNOWY p. krowiak (aksamitny).

BAGNÓWKA p. borówka (bagienna).

BAGNÓWKA daw. p. gołąbek (kruchy).

BAGNÓWKA daw. p. bagno (zwyczajne).

BAGNÓWKA daw. p. bażyna (czarna).

BAGNÓWKA MAŁPIA JAGODA daw. p. bażyna (czarna).

BAGNÓWKA PAŁKOWA mikol. <Epithele typhae, grzyb z rodziny bagnówkowatychy Epitheleaceae>

BAGNÓWKI p. grusza (polna).

BAHNIUKOWY p. maślak (ziarnisty).

BAHNO gw. oraw. p. wrzos zwyczajny.

BAHNO gw. grodz., oraw. p. bagno (zwyczajne).

BAHON gw. grodz. p. bagno (zwyczajne).

BAHONNIK p. bagno (zwyczajne): Czasem tylko, późnąjuż wiosną, gdy „bahonnik” kwitnie biało, niektóre połaci [mszarów] sąbardziej nasycone śnieżnym kwiatem, ale i „bahonnik” unika zbyt niskich miejsc, a więc i on nie zmienia koloru samych mchów. WYSŁ. Opow. 110.

BAHÓN p. bagno (zwyczajne).

BAHUN daw. p. różanecznik żółty.

BAHUN daw. p. bagno (zwyczajne): Kępiny mchu zaczynały rzednąć i wchodziliśmy w gęsty wysoki jagodnik, przetykany bahunem i wrzosem na borczowinie. ŚWIĘT. Głuszce 73. • Wielkie krzewy bahunu z wolna rozwijały swoje pączki. KARP. Pieśń 27. • Polowanie w rojście różniło się ostrożnością – a nuż która siedzi na krzaku bahunu czy między jagodami pijanic. MIŁOSZ. Issa 121. • Wchodząc między pierwsze drzewak Tomasz wciągał znany zapach. Jest to królestwo zapachu. Z mchu sterczą tu krzaki bahunu – Ledum palustre – z ich wąskimi skórzanymi liśćmi. MIŁOSZ. Issa 214. • Noc była niemal bezwietrzna, upalna. Przesycała ją woń bahunu, aż tu napływająca z bagien. KARP. Szlakiem 118. • W miejscach przeważnie wysokich, suchych, porośniętych wrzosem i silnie woniejącem „bagnem”, które w miejscowej gwarze „bahunem" nazywają. ZABOR. W sercu 99. • Jest tam [na mszarach] (…) bagno, zwane na Wschodzie „bahunem”, które rośnie również i na mszarach zarośniętych wysoką już sosną, ale zawsze o podłożu torfowcowym. KORS. Trop 77.

BAJGIEL lud. p. trznadel (zwyczajny).

BAJRACZEK p. sosna (zwyczajna): Nie bardzo daleko od gościńca widać było niewielki pagórek, bajraczkami sosnowymi porosły. ZMOR. cyt. SD.

BAJRAK p. sosna (zwyczajna).

BAKBORD, BAKORD, BAKORT daw.(stpl). <(lewa burta okrętu), lewy brzeg rzeki>

BALACZNIK p. bluszczyk (kurdybanek).

BALAS daw.(stpl.) p. łubin trwały.

BALDACH bot. <kwiatostan o skróconej osi głównej i kwiatach osadzonych na szypułkach jednakowej długości wyrastających prawie z jednego miejsca, np. u czosnku>
Δ BALDACH ZŁOŻONY <baldach mający zamiast kwiatów małe baldaszki>

BALDACHOGRONO bot. <kwiatostan groniasty z kwiatami osadzonymi na szypułkach różnej długości, układających sięw jednej płaszczyźnie, np. u krwawnika>: W maju jarzębina stroi się po raz pierwszy: zakwitają białe kwiaty skupione w okazałe, płaskie baldachogrona. KOSS. Opow 110.

BALDASZEK bot. <mały baldach będący częścią baldacha złożonego u roślin baldaszkowatych>

BALDRIAN lud. p. kozłek (lekarski).

BALDUREK entom. <nazwa chrząszczy z rodziny kózkowatych Cermabycidae>:
Δ BALDUREK PRĘGOWANY Leptura quadrifasciata (in. pętlak czteropaskowy),
Δ BALDUREK PSTROKATY Rutpela maculata (in. pętlak pstrokaty).

BALONIKOWIEC mikol. <nazwa grzybów z rodziny skórnikowatych Stereaceae>:
Δ BALONIKOWIEC MLECZNY Gloiothele lactescens,
Δ BALONIKOWIEC ŻÓŁTAWY G. citrina (in. rozwiernik promienisty).

BALSAMIN daw. p. niecierpek.

BALSAMINA daw. p. niecierpek.

BALSAMINA daw. p. niecierpek (pospolity).

BALSAMINA PSZCZELA p. niecierpek (gruczołowaty).

BALSAMINKA daw. p. niecierpek.

BALSAMKA SZEROKOZARODNIKOWA mikol. <Balsamia platyspora, grzyb workowy z rodziny Helvellaceae>

BALUM, BALUN bot. p. bagno (zwyczajne).

BALZAMIN daw. p. niecierpek.

BAŁAMUT lud. p. słowik (rdzawy).

BAŁAMUTNICA bot. lud. p. lulecznica kraińska.

BAŁCHAN daw.(stpl.) p. bałwan w zn. 1.

BAŁDAJ bot. lud. podh. p. przelot (pospolity).

BAŁUCH
1. łow. reg. zwykle w lm bałuchy <oczy zająca; p. też blaski, gały, patry, trzeszcze,
wytrzeszcze>
2. lud. <zając (od wybałuszonych oczu); p. też wytrzeszczak>

BAŁUSIONKA p. mięta (długolistna).

BAŁUSIÓNKA gw. żyw. p. mięta (długolistna).

BAŁUSZANKA
1a. gw. ciesz. p. mięta w zn. 1a.
1b. p. mięta (polna).

BAŁUSZONKA gw. ciesz. p. mięta w zn. 1a.

BAŁWAN
1. <ogromna, spieniona fala morska, wał wodny; daw. bałchan>: Bałwany morskie ryczały i
pieniły się wściekle. KONOPN. Now.; za SD.
Δ przen. <poruszająca się masa, zwał, kłąb czego>: Po tym dniu tak ciepłym przyszła
niespodzianie noc straszliwa od rozbestwienia burzy, ciskająca między łańcuchy granitów
bałwany śniegu. ŻER. Nawr.; za SD. • Smutne zaszumiały drzewa, słońce w chmur bałwanach
tonie. GOSZ. Pow.; za SD.
2. daw. <duża bryła, duży kawał; np. bałwan lodu>: Lód tam bałwanami stoi. za SL.
3. łow. <kukła wypchanego cietrzewia lub jego imitacja z tektury, osadzona na żerdzi na drzewie
na żerdzi służąca do zwabienia cietrzewi; in. cień; p. też bałwanek, maniak>: Wyciągnął ze
skrzyni czarne, uszyte zlśniącego materiału bałwany, czyli podobizny cietrzewi, po prawiał i
sprawdzał, czy każdy zaopatrzony jest w sznurki koło otworu na brzuchu, wyrównywał ogony
z powtykanych piór. KORS. Pieśń 17.

BAŁWANEK łow.
1. <kukła ptasia służąca do przywabiania m.in. kaczek, gęsi, grzywaczy; lud. czuczeło>: Gajowy
Hryć, wabiarz niezrównany, puszcza kaczego bałwanka na odkrytą wodę, po czym wciąga łódź
w gęste krzaki łozowe, przesłania ją u góry sklepieniem powiązanych gałęzi, okrywa od przodu
zielenią. EJS. Przyg. 106.
2. p. bałwan.

BAŁWANICA łow. <żerdź, na której osadza się bałwana (kukłę) cietrzewia>: Bałwany przystawia się do drzew na wysokich tykach, czyli bałwanicach. KORS. Ciet. 48; za SD.

BAŁWIAN daw. p. bożodrzew gruczołkowaty.

BAMBANEK daw. lud. p. firletka (poszarpana).

BAMBERES p. berberys zwyczajny.

BANADEK gw. p. kuklik (górski).

BANC gw. ciesz. <ciężka, gliniasta ziemia (in. bync)>: Tyn kónsek za potokym to sóm banc i tam się wiela nie urodzi. K.-T.-P.-W. Cieszyn 41.

BANDURKI gw. ciesz. <światełka nocne na mokradłach>: Jewka przyleciała zdyszano wieczór, że jóm bandurki góniły. K.-T.-P.-W. Cieszyn 41. • Nejwiynkszó utropó pijoków były bandurki, kiere ich po mokradłach wodziły. K.-T.-P.-W. Cieszyn 41.

BANIA gw. ciesz. <gniazdo os, szerszeni>: W trześni szerszynie majóm swojóm banie. K.-T.-P.-W. Cieszyn 41.

BANIA KORKA p. porzeczka (agrest).

BANIACZKI p. porzeczka (agrest).

BANIURKA p. grzybienie (białe).

© Copyright 1990-2019 Grzegorz Bobrowicz. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści wymaga pisemnej zgody autora.

Powrót do góry